Menjadi manusia yang bermanfaat bagi sesama adalah salah satu puncak ajaran Islam, sebagaimana sabda Rasulullah SAW, “Sebaik-baik manusia adalah yang paling bermanfaat bagi manusia lainnya.” Prinsip mulia ini menjadi pengingat bahwa kualitas iman kita tidak hanya diukur dari ibadah ritual, tetapi juga dari kontribusi sosial kita.
Pada kesempatan kali ini, kami akan membagikan naskah lengkap khutbah Jumat yang mendalami tema tersebut. Disajikan secara khusus dalam bahasa Jawa krama alus, naskah berjudul “Dados Tiyang ingkang Migunani” ini diharapkan dapat menjadi referensi berharga bagi para khatib atau siapa saja yang ingin merenungi kembali makna hidup yang penuh manfaat. Semoga sajian ini membawa keberkahan bagi kita semua.
Khutbah Kapisan
اَلْحَمْدُ لِلهِ الَّذِيْ أَمَرَنَا بِاْلعَدْلِ وَاْلإِحْسَانِ وَإِيْتَاءِ ذِي اْلقُرْبَى وَيَنْهَى عَنِ اْلفَحْشَاءِ وَاْلمُنْكَرِ وَاْلبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُوْنَ. أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيْكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُوْلُهُ، لَا نَبِيَّ بَعْدَهُ. اَللَّهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ وَمَنْ تَبِعَهُمْ بِإِحْسَانٍ إِلَى يَوْمِ الدِّيْنِ.
أَمَّا بَعْدُ، فَيَا عِبَادَ اللهِ، أُوْصِيْكُمْ وَنَفْسِيْ بِتَقْوَى اللهِ، فَقَدْ فَازَ الْمُتَّقُوْنَ.
Para rawuh, jamaah shalat Jumat ingkang minulya,
Sumangga kita sami tansah ngaturaken puji syukur dhumateng ngarsanipun Allah SWT, ingkang sampun paring kanugrahan, kasarasan, saha kalodhangan saengga kita saged makempal ing masjid ingkang mulya punika saperlu nindakaken shalat Jumat kanthi kawilujengan.
Shalawat saha salam mugi tansah katetepaken dhumateng junjungan kita, Kanjeng Nabi Muhammad SAW, ingkang sampun paring pitedah dhumateng kita sedaya saking margi ingkang peteng tumuju margi ingkang padhang inggih punika agami Islam.
Ing kalodhangan ingkang mulya punika, khatib badhe ngajak kita sedaya, mliginipun dhumateng pribadi khatib piyambak, kangge tansah ningkataken iman lan takwa dhumateng Allah SWT. Takwa kanthi artos nindakaken sedaya dhawuh-Ipun lan nebihi sedaya awisan-Ipun.
Para jamaah ingkang dipun rahmati Allah,
Salah satunggaling piwucal luhur ing agami Islam inggih punika anjuran supados kita dados tiyang ingkang saged paring manfaat utawi paedah tumrap tiyang sanes lan lingkungan kita. Punika sanes prekawis ingkang sepele, ananging dados ukuran kualitas iman lan kasaenanipun setunggaling tiyang.
Kanjeng Nabi Muhammad SAW paring sabda wonten ing hadits ingkang dipun riwayataken dening Imam Thabrani:
خَيْرُ النَّاسِ أَنْفَعُهُمْ لِلنَّاسِ
Artosipun: “Sabecik-becikipun manungsa inggih punika ingkang paling kathah paring manfaat kangge manungsa sanesipun.”
Hadits punika negesaken bilih nilai setunggaling tiyang wonten ing ngarsanipun Allah SWT boten namung dipunukur saking kathahipun ibadah ritual pribadi, kados shalat, siyam, utawi haji. Ananging, ugi dipunukur saking agengipun paedah ingkang saged kita paringaken dhumateng bebrayan agung.
Lajeng, kados pundi caranipun kita saged dados tiyang ingkang migunani?
Kaping Sepisan, Migunani kanthi Ngelmu.
Menawi kita dipun paringi anugrah ngelmu dening Allah, sumangga ngelmu kala wau kita gunakaken kangge paring pitedah, ngajaraken kasaenan, saha ngrampungi masalah ing masyarakat. Ngelmu ingkang manfaat inggih punika ngelmu ingkang boten namung mandheg wonten ing pribadi, ananging sumebar lan saged dipun raosaken paedahipun dening tiyang kathah.
Kaping Kalih, Migunani kanthi Arta utawi Bandha.
Menawi kita dipun paringi kaluwihan rejeki, sumangga kita paringaken sapérangan arta kita kangge nulungi fakir miskin, lare yatim, utawi kangge pembangunan fasilitas umum ingkang migunani. Zakat, infaq, lan shadaqah inggih punika margi ingkang sae sanget kangge ndadosaken arta kita langkung berkah lan migunani.
Kaping Tiga, Migunani kanthi Tenaga lan Kalenggahan.
Boten sedaya tiyang gadhah ngelmu utawi arta ingkang kathah. Ananging, saben tiyang mesthi gadhah tenaga. Tenaga kita saged kita gunakaken kangge gotong royong, mbiyantu tangga tepalih ingkang repot, utawi tumut kegiatan sosial. Semanten ugi menawi kita gadhah kalenggahan utawi jabatan, sumangga jabatan punika kita ginakaken kanthi amanah kangge ngladosi masyarakat lan negakaken keadilan.
Kaping Sekawan, Migunani kanthi Akhlak ingkang Sae.
Punika cara ingkang paling gampil lan saged dipun tindakaken dening sinten kemawon. Mesem, paring salam, ngucap pangandikan ingkang sae, boten natoni manahipun tiyang sanes, saha tansah paring pitulungan sanajan alit, punika kalebet wujud dados tiyang ingkang migunani. Kanthi akhlak ingkang sae, kita sampun nyiptakaken katentreman ing lingkungan kita.
Para jamaah shalat Jumat ingkang minulya,
Dados tiyang ingkang migunani inggih punika perwujudan saking iman ingkang sejati. Amargi iman ingkang namung wonten ing manah lan lisan, tanpa wonten bukti amal nyata ing pagesangan sosial, dereng saged dipun wastani iman ingkang sampurna.
Sumangga kita sami-sami nggadhahi niat ing manah, wiwit dinten punika, kangge tansah mbudidaya dados pribadi ingkang langkung migunani. Mugi-mugi sedaya amal kesaenan kita, sanajan katingal alit, saged dados wasilah kangge nggayuh ridhanipun Allah SWT lan dados sebab kita pikantuk kawilujengan ing donya lan akhirat. Amin ya Rabbal ‘alamin.
بَارَكَ اللهُ لِيْ وَلَكُمْ فِي الْقُرْآنِ الْعَظِيْمِ، وَنَفَعَنِيْ وَإِيَّاكُمْ بِمَا فِيْهِ مِنَ اْلآيَاتِ وَالذِّكْرِ الْحَكِيْمِ، وَتَقَبَّلَ مِنِّيْ وَمِنْكُمْ تِلَاوَتَهُ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيْعُ الْعَلِيْمُ.
Khutbah Kaping Kalih
اَلْحَمْدُ للهِ عَلَى إِحْسَانِهِ، وَالشُّكْرُ لَهُ عَلَى تَوْفِيْقِهِ وَامْتِنَانِهِ. أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيْكَ لَهُ تَعْظِيْمًا لِشَأْنِهِ، وَأَشْهَدُ أَنَّ سَيِّدَنَا مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُوْلُهُ الدَّاعِيْ إِلَى رِضْوَانِهِ. اَللَّهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ وَبَارِكْ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّ وَعَلَى آلِهِ وَأَصْحَابِهِ وَإِخْوَانِهِ.
أَمَّا بَعْدُ، فَيَا أَيُّهَا النَّاسُ، اِتَّقُوا اللهَ تَعَالَى وَذَرُوا الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ، وَحَافِظُوْا عَلَى الطَّاعَةِ وَحُضُوْرِ الْجُمُعَةِ وَالْجَمَاعَةِ. وَاعْلَمُوْا أَنَّ اللهَ أَمَرَكُمْ بِأَمْرٍ بَدَأَ فِيْهِ بِنَفْسِهِ وَثَنَّى بِمَلَائِكَةِ قُدْسِهِ. فَقَالَ تَعَالَى وَلَمْ يَزَلْ قَائِلًا عَلِيْمًا: إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ، يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا.
اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى سَيِّدِنَا إِبْرَاهِيْمَ وَعَلَى آلِ سَيِّدِنَا إِبْرَاهِيْمَ، وَبَارِكْ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى سَيِّدِنَا إِبْرَاهِيْمَ وَعَلَى آلِ سَيِّدِنَا إِبْرَاهِيْمَ، فِي الْعَالَمِيْنَ إِنَّكَ حَمِيْدٌ مَجِيْدٌ.
اَللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُسْلِمِيْنَ وَالْمُسْلِمَاتِ، وَالْمُؤْمِنِيْنَ وَالْمُؤْمِنَاتِ، اَلْأَحْيَاءِ مِنْهُمْ وَالْأَمْوَاتِ، إِنَّكَ سَمِيْعٌ قَرِيْبٌ مُجِيْبُ الدَّعَوَاتِ.
اَللَّهُمَّ أَعِزَّ الْإِسْلَامَ وَالْمُسْلِمِيْنَ، وَأَذِلَّ الشِّرْكَ وَالْمُشْرِكِيْنَ، وَدَمِّرْ أَعْدَاءَ الدِّيْنِ، وَاجْعَلْ هَذَا الْبَلَدَ آمِنًا مُطْمَئِنًّا وَسَائِرَ بِلَادِ الْمُسْلِمِيْنَ.
رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ.
عِبَادَ اللهِ، إِنَّ اللهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيْتَاءِ ذِي الْقُرْبَى، وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْيِ، يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُوْنَ. فَاذْكُرُوا اللهَ الْعَظِيْمَ يَذْكُرْكُمْ، وَاشْكُرُوْهُ عَلَى نِعَمِهِ يَزِدْكُمْ، وَلَذِكْرُ اللهِ أَكْبَرُ. وَأَقِمِ الصَّلَاةَ.
Penulis : Ustadz Muhammad Khotib





